BHXH và BHYT: vì sao nên đóng đều đặn từ khi còn trẻ?

Đọc khoảng 7 phút

Khi còn trẻ, khoản trích bảo hiểm trong bảng lương thường chỉ như một con số nhỏ bị trừ đi mỗi tháng, còn quyền lợi của nó thì nghe có vẻ rất xa. Nhưng bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm y tế (BHYT) có một điểm đặc biệt: càng đóng đều và đóng sớm thì quyền lợi càng nhiều. Trong bài này, chúng ta cùng xem vì sao như vậy.

BHXH và BHYT khác nhau thế nào?

Hai loại bảo hiểm này thường được nhắc chung vì cùng được trích từ tiền lương, nhưng mỗi loại lo một việc khác nhau.

Người đi làm đóng bao nhiêu?

Với người lao động có hợp đồng, khoản đóng được trích thẳng từ lương nên thường chúng ta không phải tự nộp. Theo các tổng hợp pháp luật năm 2026, người lao động đóng 10,5% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm cho ba khoản bảo hiểm bắt buộc sau:

• Bảo hiểm xã hội (quỹ hưu trí và tử tuất): 8%. Khoản này giúp chúng ta tích lũy thời gian đóng để hưởng lương hưu khi nghỉ hưu.
• Bảo hiểm y tế: 1,5%. Khoản này giúp chi trả một phần chi phí khi khám bệnh, chữa bệnh.
• Bảo hiểm thất nghiệp: 1%. Khoản này giúp người lao động có thêm một khoản tiền hỗ trợ trong thời gian tìm việc mới và không đi làm (không tham gia đóng bảo hiểm), nếu đủ điều kiện theo quy định.

Doanh nghiệp đóng thêm phần của họ.

Ví dụ minh họa: nếu mức lương làm căn cứ đóng là 15 triệu đồng/tháng, mỗi tháng người lao động đóng:

• 1,2 triệu đồng cho hưu trí và tử tuất;
• 225 nghìn đồng cho BHYT;
• 150 nghìn đồng cho bảo hiểm thất nghiệp.

Tổng cộng, người lao động đóng khoảng 1,6 triệu đồng/tháng. Phần hưu trí và BHYT trong đó chính là phần giữ quyền lợi cho chúng ta ở những mục tiếp theo.

Nếu bạn làm tự do hoặc chưa có hợp đồng lao động, bạn vẫn có thể tham gia BHXH tự nguyện và BHYT theo hình thức dành cho từng nhóm đối tượng. Mức đóng và điều kiện cụ thể có thể khác nhau, nên bạn hỏi trực tiếp cơ quan BHXH nơi mình ở.

Vì sao nên đóng đều từ khi còn trẻ?

1. BHYT: mốc 5 năm liên tục

Người tham gia BHYT đủ 5 năm liên tục được quỹ thanh toán 100% chi phí trong phạm vi quyền lợi, khi số tiền cùng chi trả trong năm lớn hơn 6 lần mức lương cơ sở (khoảng 15,18 triệu đồng với mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng từ 01/7/2026). Trong 5 năm đó, chúng ta chỉ được gián đoạn tối đa 3 tháng. Vì vậy, nếu thẻ bị ngắt quãng lâu, thời gian đếm có thể phải tính lại từ đầu.

Quyền lợi này đáng quý vì bệnh tật khó báo trước. Nếu bạn đóng đều từ khi còn trẻ, đến lúc có chuyện, gia đình đã có sẵn mốc này, thay vì mới bắt đầu đếm. Bạn có thể xem ví dụ về chênh lệch tiền tự trả ở bài Sức khỏe là tài sản quý nhất.

2. BHXH: mốc 15 năm và tỷ lệ tăng dần

Từ ngày 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 giảm số năm đóng tối thiểu để hưởng lương hưu từ 20 năm xuống 15 năm. Khi đủ tuổi nghỉ hưu và đã đóng BHXH từ đủ 15 năm, chúng ta có thể nhận lương hưu hằng tháng. Điều đáng chú ý là tỷ lệ hưởng không dừng ở mốc 15 năm mà tăng dần theo từng năm đóng thêm.

Các tỷ lệ trên tính trên mức bình quân tiền lương tháng đã đóng BHXH, áp dụng cho điều kiện nghỉ hưu bình thường, và mức tối đa là 75%. Chúng ta sẽ nói kỹ hơn về cách tính lương hưu ở một bài riêng. Ở bài này, bạn chỉ cần nhớ rằng đóng càng đều và càng lâu thì tỷ lệ hưởng càng cao.

3. Đóng bảo hiểm sớm giúp chúng ta có nhiều thời gian hơn

Đóng đều từ sớm giúp chúng ta đi qua các mốc quyền lợi một cách thong thả, thay vì phải chạy cho kịp ở những năm cuối. Hình dưới đây cho thấy các mốc đó, với giả định bạn đóng liên tục.

Nếu bạn đã gián đoạn hoặc đi làm muộn

Nếu bạn chưa đóng đều từ trẻ, mọi chuyện vẫn chưa muộn. Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 giảm số năm tối thiểu xuống 15 năm, nên một số người bắt đầu tham gia ở khoảng 45 đến 47 tuổi vẫn có cơ hội đủ năm để hưởng lương hưu hằng tháng, theo ý kiến của đại diện Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.

Khi nghỉ việc, thời gian đã đóng BHXH có thể được bảo lưu và cộng dồn nếu sau này bạn đi làm lại hoặc tham gia BHXH tự nguyện. Nếu bạn đang cân nhắc rút BHXH một lần, bạn nên hỏi kỹ cơ quan BHXH về điều kiện hiện hành, vì một số nguồn cho biết việc rút một lần có thể ảnh hưởng đến quyền lợi lương hưu và BHYT về sau. Đây là quyết định lớn, nên bạn cân nhắc cùng gia đình.

Bài viết này là chia sẻ kinh nghiệm, không phải tư vấn tài chính chuyên nghiệp. Mức đóng, điều kiện hưởng và lộ trình tuổi nghỉ hưu có thể thay đổi theo từng đối tượng và theo thời gian, nên bạn hỏi trực tiếp cơ quan BHXH khi cần.

Nguồn: mức đóng 10,5% (8% hưu trí và tử tuất, 1,5% BHYT, 1% bảo hiểm thất nghiệp) tổng hợp từ bài "Từ 2026, mức đóng BHXH, BHYT, BHTN của NLĐ và NSDLĐ được tính như thế nào?" (Luatvietnam.vn). Mức đóng bảo hiểm thất nghiệp của người lao động (tối đa 1% tiền lương tháng, theo Luật Việc làm 2025): bài "Mức đóng bảo hiểm thất nghiệp mới nhất là bao nhiêu?" (Luatvietnam.vn, 22/07/2026). Điều kiện 15 năm và tỷ lệ hưởng: "Thay đổi các điều kiện hưởng lương hưu từ tháng 7/2025" (VnEconomy, 08/07/2025) và bảng tỷ lệ theo số năm đóng trong bài "Năm 2026, người tham gia BHXH bắt buộc hưởng lương hưu thế nào?" (Luatvietnam.vn, 12/04/2026). Quyền lợi BHYT 5 năm liên tục và việc gián đoạn tối đa 3 tháng: "BHYT 5 năm liên tục" (Luatvietnam.vn, 17/07/2025); lương cơ sở 2,53 triệu đồng từ 01/7/2026: Báo Lào Cai, 04/06/2026. Người tham gia muộn: "45 tuổi bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội vẫn có lương hưu" (Thời báo Tài chính Việt Nam, 14/02/2025). Bảo lưu và rút BHXH một lần: tổng hợp từ bài của DHTax Law; các nguồn diễn giải chưa hoàn toàn thống nhất nên bài chỉ nêu ở mức chung. Đây đều là báo hoặc trang tổng hợp, chưa đối chiếu văn bản gốc, truy cập ngày 07/11/2026. Ví dụ 15 triệu đồng/tháng là ví dụ minh họa do mình tính.

Mỗi tháng đóng đều là một viên gạch nhỏ cho sức khỏe và tuổi nghỉ hưu của chính mình. Bạn cứ đi đều từng bước, rồi những viên gạch nhỏ ấy sẽ thành một nền vững.