Tiết kiệm trước, tiêu sau: nguyên tắc quan trọng nhất
Đọc khoảng 7 phút
Bạn đã bao giờ tự hứa "cố gắng tháng này tiêu ít hơn để còn dư ra tiết kiệm", rồi đến ngày 25 nhìn tài khoản và thấy… chẳng còn gì? Bạn không đơn độc, rất nhiều người trong chúng ta cũng từng như vậy. Điều này không có nghĩa là bạn kiếm ít hay tiêu hoang. Nhiều khi, mọi chuyện chỉ nằm ở thứ tự ưu tiên.
- Công thức quen thuộc "Thu nhập − Chi tiêu = Tiết kiệm" thường khiến phần để dành về gần 0.
- Khi đảo lại thành "Thu nhập − Tiết kiệm = Chi tiêu", việc tiết kiệm sẽ nhẹ nhàng hơn nhiều.
- Ngày lương về, bạn có thể chuyển tiền tiết kiệm đi ngay, tốt nhất là tự động.
- Bạn có thể bắt đầu từ 10% rồi tăng dần. Phần còn lại là để bạn sống thoải mái, không cần áy náy.
Hai công thức, hai kết quả
| Cách quen thuộc | Cách đảo ngược | |
|---|---|---|
| Công thức | Thu nhập − Chi tiêu = Tiết kiệm | Thu nhập − Tiết kiệm = Chi tiêu |
| Tiết kiệm là | Phần "thừa" cuối tháng | Khoản "chi" đầu tiên của tháng |
| Kết quả thường thấy | Tháng có, tháng không, hay về 0 | Đều đặn, cộng dồn qua năm tháng |
Vì sao "cuối tháng còn thì để dành" thường khó thành công?
- Chi tiêu thường tự phình ra cho vừa số tiền đang có. Khi tài khoản còn tiền, chúng ta dễ nghĩ "mua cái này cũng được". Lương tăng thì mức sống cũng tăng theo, và phần dư vẫn gần bằng 0.
- Ý chí của ai cũng có giới hạn. Mỗi ngày phải tự nhắc mình "đừng tiêu" rất mệt. Đến cuối tháng, ý chí thường đã cạn.
- Mục tiêu chưa cụ thể. Một mong muốn "để dành" chung chung khó thắng được một món đồ đang giảm giá.
Bắt đầu thế nào? 4 bước nhỏ
Bước 1: Chọn một con số vừa sức
Nếu bạn chưa từng tiết kiệm, 10% thu nhập là một điểm khởi đầu dễ chịu. Khi đã quen, bạn có thể nâng dần lên 15%, 20% hoặc hơn. Một mẹo nhỏ mình thấy rất hiệu quả: mỗi lần được tăng lương, bạn tăng tỷ lệ tiết kiệm trước khi kịp quen với mức chi tiêu mới.
Bước 2: Để việc tiết kiệm tự chạy
Bạn có thể đặt lệnh chuyển tiền tự động vào ngày lương về (hầu hết ứng dụng ngân hàng đều có tính năng này), hoặc mở sổ tiết kiệm online định kỳ. Khi tiền tự chuyển đi, bạn không còn phải dựa vào ý chí nữa.
Bước 3: Đặt tên cho từng khoản tiết kiệm
Khi mỗi khoản tiền có một nhiệm vụ rõ ràng, bạn sẽ thấy việc để dành có ý nghĩa hơn. Ví dụ:
- Quỹ dự phòng: khoản nên được lấp đầy trước tiên, khoảng 3–12 tháng chi phí thiết yếu tùy hoàn cảnh gia đình (xem bài Quỹ dự phòng).
- Mục tiêu lớn: mua nhà, mua xe, học phí cho con.
- Tích lũy dài hạn: gửi tiết kiệm dài hạn, tích vàng đều đặn.
Bước 4: Phần còn lại, bạn cứ thoải mái
Đây là phần nhiều người hay quên. Khi đã tiết kiệm xong từ đầu tháng, số tiền còn lại là để bạn sống. Bạn không cần áy náy với ly cà phê hay bữa ăn ngoài, vì các mục tiêu đã được lo trước rồi.
Con số nói gì?
Đây là trải nghiệm cá nhân của mình, mình đã bắt đầu tiết kiệm khi còn đi làm thêm thời sinh viên, và thói quen tiết kiệm đều đặn mình vẫn duy trì đến ngày nay.
| Giai đoạn | Hoàn cảnh và thu nhập | Mình tiết kiệm |
|---|---|---|
| 2012–2013 | Đi làm thêm, thu nhập khoảng 1 triệu/tháng | 200 nghìn/tháng |
| 2014–2017 | Đi làm với lương khởi điểm 4 triệu/tháng, sau đó tăng lên 8 triệu/tháng | 500 nghìn/tháng, sau đó tăng lên 1–2 triệu/tháng |
| Từ 2018 đến nay | Lập gia đình, vợ chồng mình chỉ chi tiêu 30-40% tổng thu nhập của hai người | Giữ lại khoảng 60% để dự phòng và tích lũy, sau mỗi năm gia đình mình tích lũy được khoảng 150–300 triệu |
Số tiền tích lũy được, mình không để nguyên tiền mặt mà gửi tiết kiệm ngân hàng để sinh tiền lời, và mua thêm vàng để phòng tiền trượt giá (xem bài Vàng miếng, vàng nhẫn hay trang sức).
Những câu hỏi thường gặp
"Lương thấp, tiêu còn chưa đủ thì lấy đâu ra tiết kiệm?"
Bạn có thể bắt đầu với 10%, thậm chí 500 nghìn mỗi tháng. Lúc đầu, điều quan trọng là hình thành thói quen chứ chưa phải số tiền. Song song, việc ghi chép chi tiêu một tháng sẽ giúp bạn tìm ra những khoản "rò rỉ" có thể bớt lại.
"Đang có nợ thì nên tiết kiệm hay trả nợ trước?"
Bạn vẫn nên giữ một quỹ dự phòng nhỏ (khoảng 1-3 tháng chi phí) để không phải vay thêm khi có chuyện bất ngờ. Phần còn lại, bạn có thể ưu tiên trả các khoản nợ lớn hoặc đang chịu lãi cao như trả góp mua nhà, mua xe.
"Tháng nào có việc đột xuất thì sao?"
Đó chính là lúc quỹ dự phòng phát huy tác dụng. Các khoản tiết kiệm cho mục tiêu lớn thì nên được giữ nguyên. Sau đó, bạn bù lại quỹ dự phòng dần dần.
Tiết kiệm không phải là sống thiếu thốn, mà là trả cho tương lai của chính mình trước tiên. Bạn cứ bắt đầu từ một con số nhỏ, rồi để thời gian làm phần việc còn lại.