Tỷ lệ chi tiêu hợp lý? Không có công thức chung cho tất cả
Đọc khoảng 9 phút
Nếu từng tìm hiểu về quản lý tiền, chắc hẳn bạn đã nghe đến quy tắc 50/30/20. Đây là một điểm khởi đầu dễ nhớ. Nhưng có một điều ít ai nói rõ: không có công thức nào đúng cho tất cả mọi người. Một bạn trẻ mới ra trường, một cặp vợ chồng đang trả góp nhà và một gia đình có hai con đang đi học không thể chia tiền theo cùng một tỷ lệ.
- 50/30/20 là điểm khởi đầu, không phải công thức cho tất cả.
- Người trẻ mới đi làm: chi phí cố định thấp, nên tranh thủ tích lũy và đầu tư cho tương lai.
- Vợ chồng đang trả góp nhà: chi phí thiết yếu cao hơn, giữ tiền trả góp trong mức an toàn.
- Gia đình có hai con đi học: chi phí thiết yếu lúc này chiếm phần lớn, cần quỹ riêng cho các khoản theo năm.
- Tỷ lệ phù hợp nhất là tỷ lệ dựa trên số liệu thật của chính gia đình mình. Và quan trọng nhất, hãy đặt sự an toàn và bền vững lên trên mọi con số.
Quy tắc 50/30/20 là gì?
Lấy thu nhập thực nhận mỗi tháng của bạn (sau thuế và bảo hiểm), chia làm ba phần ví dụ như sau:
| Phần | Dùng cho | Ví dụ |
|---|---|---|
| 50% Thiết yếu | Những khoản phải chi để sống và làm việc | Nhà ở, điện nước, ăn uống, đi lại, học phí |
| 30% Mong muốn | Những thứ làm cuộc sống vui hơn, nhưng thiếu cũng không sao | Ăn ngoài, du lịch, mua sắm, giải trí |
| 20% Để dành | Tương lai của chính mình | Quỹ dự phòng, tiết kiệm, tích vàng, trả nợ sớm |
Vì sao không có công thức chung?
Cùng một mức lương, nhưng mỗi người lại đứng ở một hoàn cảnh rất khác nhau:
- Nơi sống: thuê nhà ở thành phố lớn tốn kém hơn sống cùng bố mẹ.
- Người phụ thuộc: người độc thân khác với người có gia đình và nuôi thêm con nhỏ, phụ giúp bố mẹ.
- Khoản vay: người đang trả góp nhà, trả góp xe sẽ khiến phần thiết yếu tăng lên.
- Giai đoạn cuộc đời: mỗi giai đoạn có một ưu tiên khác nhau.
Vì vậy, thay vì cố ép mình vào con số 50/30/20, bạn có thể xem nó như một mốc để so sánh, rồi điều chỉnh cho hợp với gia đình mình. Dưới đây là ba ví dụ.
Các nhân vật và con số dưới đây là ví dụ minh họa, giúp bạn hình dung cách chia. Bạn có thể thay bằng số liệu thật của gia đình mình.
Nhóm 1
Người trẻ mới đi làm
Bạn ấy 24 tuổi, độc thân, đang thuê phòng ở ghép tại thành phố, thu nhập khoảng 12 triệu/tháng. Bạn ấy chưa có người phụ thuộc và chưa có khoản vay nào.
| Phần | Số tiền | Gồm những gì |
|---|---|---|
| Thiết yếu 50% | 6 triệu | Tiền phòng ở ghép 2,5 triệu · ăn uống 2,5 triệu · đi lại, điện thoại 1 triệu |
| Mong muốn 20% | 2,4 triệu | Cà phê bạn bè, mua sắm, giải trí, một khóa học kỹ năng |
| Để dành 30% | 3,6 triệu | Xây quỹ dự phòng trước, sau đó tiết kiệm cho mục tiêu lớn |
Vì sao chia như vậy? Đây là giai đoạn chi phí cố định thấp nhất trong đời. Việc tranh thủ để dành nhiều hơn từ bây giờ sẽ dễ hơn rất nhiều so với khi đã có gia đình. Thói quen hình thành lúc này sẽ theo bạn rất lâu.
- Nếu bạn đang ở cùng bố mẹ, bạn có thể để dành đến 40% hoặc hơn.
- Mỗi lần được tăng lương, bạn có thể tăng phần để dành trước khi kịp quen với mức chi tiêu mới.
- Đầu tư cho bản thân (học vấn, kỹ năng) là khoản rất đáng chi ở giai đoạn này.
Nhóm 2
Vợ chồng mới kết hôn, đang mua nhà trả góp
Hai vợ chồng cùng đi làm, tổng thu nhập khoảng 40 triệu/tháng. Anh chị vừa mua căn hộ, mỗi tháng trả góp ngân hàng khoảng 14 triệu, và đang dự định sinh con.
| Phần | Số tiền | Gồm những gì |
|---|---|---|
| Thiết yếu 60% | 24 triệu | Trả góp nhà 14 triệu · ăn uống, điện nước, đi lại, phí quản lý 9 triệu · biếu bố mẹ hai bên 1 triệu |
| Mong muốn 15% | 6 triệu | Hẹn hò, ăn ngoài, đám cưới bạn bè, mua sắm cho nhà mới |
| Để dành 25% | 10 triệu | Quỹ dự phòng · quỹ chuẩn bị đón em bé · trả bớt nợ gốc khi có thể |
Vì sao chia như vậy? Khoản trả góp đẩy phần thiết yếu lên cao. Đổi lại, một phần tiền trả góp là tiền gốc, tức là số tiền đó đang dần trở thành tài sản của chính mình. Điều quan trọng là gia đình vẫn giữ được phần để dành, vì gia đình đang gánh một khoản nợ dài hạn.
- Tiền trả góp nhà nên ở mức khoảng 30–40% tổng thu nhập. Nếu vượt quá mức này, chỉ cần một tháng thu nhập giảm là cả nhà sẽ chật vật.
- Quỹ dự phòng nên dày hơn, khoảng 6 tháng chi phí thiết yếu, tính cả tiền trả góp.
- Phần "mong muốn" tạm thời ít đi. Đó là lựa chọn có chủ đích cho vài năm đầu, không phải mãi mãi.
Nhóm 3
Gia đình có hai con đang trong độ tuổi ăn học
Bố mẹ ngoài 40 tuổi, tổng thu nhập khoảng 45 triệu/tháng. Gia đình đã có nhà ở và có hai con, một bạn đang học cấp 2, một bạn đang học cấp 3.
| Phần | Số tiền | Gồm những gì |
|---|---|---|
| Thiết yếu 70% | 31,5 triệu | Ăn uống, sinh hoạt 14 triệu · học phí, học thêm của hai con 10 triệu · điện nước, đi lại 4 triệu · phụ giúp ông bà 3,5 triệu |
| Mong muốn 10% | 4,5 triệu | Cuối tuần đưa con đi chơi, tích dần cho chuyến du lịch hè |
| Để dành 20% | 9 triệu | Quỹ học đại học cho con · quỹ dự phòng · quỹ cho tuổi trung niên của bố mẹ |
Vì sao chia như vậy? Đây thường là giai đoạn chi tiêu cao nhất. Con lớn, nhu cầu học tập nhiều, đồng thời bố mẹ cũng bắt đầu cần nghĩ đến sức khỏe và tuổi trung niên của chính mình. Phần để dành vì thế phải lo cho cả hai thế hệ.
- Gia đình có thể lập quỹ "chi phí theo năm": học phí đầu năm, đồng phục, bảo hiểm, Tết. Bạn cộng tổng các khoản cả năm rồi chia 12, mỗi tháng để riêng một phần, để tháng 8 hay tháng Chạp không bị "sốc".
- Quỹ học vấn của con rất quan trọng, nhưng không nên chiếm hết phần để dành. Quỹ cho tuổi trung niên của bố mẹ cũng quan trọng không kém.
- Bố mẹ có thể cho con cùng tham gia những quyết định chi tiêu nhỏ. Đó cũng là một cách dạy con về tiền rất tự nhiên.
So sánh ba nhóm
| Thiết yếu | Mong muốn | Để dành | Ưu tiên lớn nhất | |
|---|---|---|---|---|
| Người trẻ mới đi làm | 50% | 20% | 30% | Xây quỹ dự phòng, hình thành thói quen tích lũy |
| Vợ chồng trả góp nhà | 60% | 15% | 25% | Giữ an toàn cho khoản vay |
| Gia đình hai con đi học | 70% | 10% | 20% | Nuôi dạy con và chuẩn bị cho tuổi trung niên của bố mẹ |
Bạn sẽ thấy: tỷ lệ thay đổi, nhưng phần để dành luôn được giữ. Khi phải điều chỉnh, phần "mong muốn" là phần nhường chỗ trước.
Tìm tỷ lệ của riêng gia đình mình
- Bắt đầu từ số liệu thật. Bạn ghi chép chi tiêu trong một tháng (xem bài Tiền của mình đi đâu?) để biết phần thiết yếu thực tế đang chiếm bao nhiêu phần trăm.
- Chọn mức để dành vừa sức. Mức tối thiểu nên là 10%, rồi hướng dần tới 20%. Nếu hiện tại chưa làm được, bạn bắt đầu từ 5% cũng rất tốt, điều quan trọng là sự đều đặn.
- Phần còn lại chia cho thiết yếu và mong muốn. Nếu phần thiết yếu đã chiếm gần hết, bạn có thể xem lại các khoản lớn như tiền nhà, tiền xe.
- Xem lại mỗi khi cuộc sống thay đổi: tăng lương, kết hôn, có con, mua nhà, con vào đại học.
Những nguyên tắc không thay đổi
Dù bạn thuộc nhóm nào, có ba điều mình nghĩ luôn đáng giữ:
- Để dành trước, tiêu sau. Ngày nhận lương, bạn chuyển phần để dành sang một tài khoản riêng ngay.
- Thứ tự cho phần để dành: quỹ dự phòng → trả các khoản nợ lãi cao → các mục tiêu lớn.
- Thu nhập không đều (làm tự do, kinh doanh): bạn có thể lập ngân sách theo tháng có thu nhập thấp, tháng nào thu nhập cao hơn thì đưa phần dư vào quỹ dự phòng.