Nợ bao nhiêu là vừa sức? Cách tự kiểm tra trước khi vay

Đọc khoảng 7 phút

Khi vay tiền ngân hàng, chúng ta thường nghe câu hỏi: "Ngân hàng cho mình vay được bao nhiêu?", trong khi câu hỏi quan trọng phải là: "Nhà mình trả được bao nhiêu mà vẫn sống thoải mái?". Hai con số này không phải lúc nào cũng gần nhau, và người biết rõ con số thứ hai nhất chính là gia đình bạn.

Ba cách tự kiểm tra

1. Nhìn vào sổ chi tiêu

Số tiền còn lại mỗi tháng sau khi lo các khoản thiết yếu là con số thật để gia đình tính khoản trả nợ. Sau vài tháng ghi chép (xem bài Tiền của mình đi đâu?), bạn sẽ thấy con số này, và đó không phải số tiền "chắc là dư". Khoản trả nợ nằm trong phần dư này thì dễ chịu hơn nhiều so với khoản trả nợ phải lấy từ các khoản đang cần.

2. Trả nợ thử trong vài tháng

Bạn có thể tập trả nợ trước khi vay, bằng cách mỗi tháng chuyển sang một tài khoản riêng đúng số tiền dự kiến phải trả ngân hàng. Sau vài tháng, cả nhà sẽ biết cuộc sống có chật chội không, có phải vay thêm chỗ khác để xoay xở không. Số tiền này vẫn là của gia đình, nên khi vay mình có thể dùng nó làm vốn tự có. Cách làm này cũng được nhắc ở bài Làm công ăn lương có mua được nhà không?.

3. Thử những tình huống không mong muốn

Bạn có thể thử tính xem nhà mình có chịu được một vài tình huống không mong muốn hay không, vì khoản vay kéo dài hàng chục năm và trong thời gian đó có thể xảy ra vài điều: lãi suất tăng sau thời gian ưu đãi, một người trong nhà nghỉ việc, hoặc có chi phí chữa bệnh. Chúng ta không cần lo lắng quá mức, chỉ cần có sự chuẩn bị.

Một ví dụ minh họa

Giả sử một gia đình đang ở cùng nhà với bố mẹ nên hiện chưa tốn tiền thuê nhà. Nhờ ghi chép chi tiêu, cả nhà biết mỗi tháng đang để dành được khoảng 15 triệu đồng.

Gia đình đang cân nhắc vay mua nhà trong 15 năm, trả gốc đều mỗi tháng, với hai mức vay là 800 triệu và 1,2 tỷ. Các con số dưới đây là ví dụ minh họa, tính cho tháng đầu tiên (tháng nặng nhất), gồm tiền gốc và tiền lãi phải trả ngân hàng (số đã làm tròn), với lãi suất lấy tạm 9%/năm và thử thêm một trường hợp lãi tăng lên 13%/năm.

Khoản vay 800 triệu vẫn nằm trong số tiền nhà đang để dành, kể cả khi lãi suất tăng lên 13%. Khoản vay 1,2 tỷ thì ngay từ đầu đã nhỉnh hơn 15 triệu một chút, và nếu lãi suất tăng thì gia đình phải cắt thêm nhiều khoản khác. Mình không nói khoản nào đúng, vì còn tùy nhu cầu của từng nhà. Điều mình muốn chia sẻ là cách đặt hai phương án cạnh nhau như vậy giúp chúng ta nhìn rõ hơn.

Bạn có thể thay các con số trên bằng số liệu thật của nhà mình bằng công cụ tính lãi vay.

Vài dấu hiệu cho thấy khoản vay có thể đang hơi nặng

• Gia đình phải cắt hẳn khoản để dành và quỹ dự phòng mới trả đủ nợ.
• Chỉ cần lãi tăng một chút là sổ chi tiêu không còn cân đối.
• Cả nhà thấy lo lắng mỗi khi đến ngày trả nợ.

Nếu thấy một vài dấu hiệu này trong lúc còn đang cân nhắc, chúng ta có thời gian để đổi phương án: chọn căn nhỏ hơn, vay ít hơn, để dành thêm vốn tự có hoặc kéo dài kỳ hạn một chút. Mỗi cách đều có cái giá riêng, và bài Vay mua nhà: trả hằng tháng ra sao? sẽ nói kỹ hơn.

Bài viết này là chia sẻ kinh nghiệm, không phải tư vấn tài chính chuyên nghiệp. Mọi con số trong bài đều là ví dụ minh họa. Lãi suất thực tế thay đổi theo từng ngân hàng và từng thời điểm; sau thời gian ưu đãi, nhiều khoản vay mua nhà được ghi nhận thả nổi ở mức cao hơn 9% khá nhiều (xem bài Đọc hợp đồng vay).

Chọn mức nợ vừa sức không phải là chọn nhỏ hơn mong muốn, mà là chọn một con đường để cả nhà đi đến đích mà vẫn còn sức cười. Bạn cứ dành một buổi tối ngồi tính cùng người thân, rồi mình tin quyết định sẽ rõ ràng hơn.